5. ( lat. mutatio-dəyişiklik) təkamülə səbəb (əslində tam olaraq təkamülün səbəbkarı deyil, sadəcə mahiyyətini izah etmək üçün belə bir tanım verməli oldum) olan bir növ "üzünüçıxartma" xətası. mutasiya zamanı adenin nukleotidi timinə çevrilə bilər ya da tam əksi. və ya nukleotidlərin kodda yeri dəyişə bilər, tamam itə bilər və ya yenisi əlavə oluna bilər. əlbəttə ki, bütün mutasiyalar təkamül üçün əhəmiyyət kəsb etmir. məsələn, əlinizdə və ya saçınızda olan hansısa bir hüceyrədə baş verən mutasiyanın təkamül üçün heç bir əhəmiyyəti yoxdur. çünki bu mutasiyaların gələcək nəsillərə ötürülmə kimi bir şansı yoxdur. təkamül üçün xammaddə yaradan mutasiyalar cinsiyyət hüceyrələrində və ya ziqotda baş verməlidir.

ümumiyyətlə insan orqanizmində ömrü boyu ortalama olaraq 100 milyon ilə 10 milyard arası mutasiya baş verir. orqanizmin təmir mexanizmləri bunların bir qismini "düzəldir". yəni, əksər mutasiyalar orqanizmdə qalıcı olaraq qalmır.

sanılanın əksinə, mutasiyaların çoxu (70%-90 %) öldürücü deyil, sadəcə neytraldır. 1999-cu ildə aparılan araşdırmaya görə, insanın bir nəslində baş verən 128 mutasiyadan ortalama 1.3-ü zərərlidir. 2000-ci ildə aparılan digər araşdırmaya görə isə, 175 mutasiyadan ortalama 3-ü zərərlidir, qalanları isə neytraldır. bəs ani olaraq fiziki təsir göstərən zərərli mutasiyalar yoxdurmu? nadir olsa da, belə mutasiyalara rast gəlinir. misal kimi ollier xəstəliyini göstərə bilərik. əslində, zərərli və neytral mutasiyaların nisbəti canlıdan-canlıya fərqlilik göstərir.

baş verdiyi yerə və ya təsirinə görə mutasiyalar bir neçə cür təsnif olunur. gen mutasiyaları, xromosom mutasiyaları, genom mutasiyaları və s.

gen mutasiyalarına yuxarıdakıları misal göstərmək olar.
genom mutasiyaları xromosomlarımın sayının dəfələrlə artmasıdır.
xromosom mutasiyaları ümumi xromosomda baş verən dəyişikliklərdir: xromosomun bir hissəsinin qopması, yenisinin əlavə olunması və s.
rentgen şüaları, radiasiya, müxtəlif kimyəvi maddələr, temperatur və s də mutasiyaya səbəb ola bilir.